Vogelgriep, ook bekend als aviaire influenza, vormt een terugkerende bedreiging voor de Nederlandse pluimveesector. Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) monitort de verspreiding van het virus en adviseert de overheid over de te nemen maatregelen. Voor de eiersector heeft een uitbraak van vogelgriep verstrekkende gevolgen, zowel voor het dierenwelzijn als voor de handel en export van eieren.
Nederland kent een hoge dichtheid aan pluimveebedrijven, wat het land bijzonder kwetsbaar maakt voor uitbraken. Wanneer het virus wordt vastgesteld, worden strenge maatregelen genomen om verdere verspreiding te voorkomen, waaronder het instellen van beschermings- en toezichtszones rond besmette bedrijven.
Impact op de productie en handel
Bij een uitbraak van vogelgriep wordt het getroffen bedrijf geruimd: alle dieren worden gedood om verdere verspreiding te voorkomen. Dit heeft uiteraard directe gevolgen voor de eierproductie op dat bedrijf. Maar de impact reikt verder dan het individuele bedrijf. Bedrijven in de omgeving krijgen te maken met vervoersbeperkingen, waardoor eieren niet of beperkt kunnen worden afgevoerd.
Voor de export van eieren en eiproducten zijn de gevolgen eveneens aanzienlijk. Derde landen sluiten vaak hun grenzen voor pluimveeproducten uit regio's waar vogelgriep is vastgesteld. Het herstel van de exportpositie na een uitbraak kan maanden duren en vereist intensieve diplomatieke inspanningen en certificeringsprocessen via het COKZ.
Ophokplicht en preventie
Een van de meest zichtbare maatregelen bij verhoogd risico op vogelgriep is de ophokplicht. Pluimveehouders worden dan verplicht hun dieren binnen te houden om contact met wilde watervogels, die het virus kunnen verspreiden, te voorkomen. Dit heeft gevolgen voor de classificatie van eieren: eieren van kippen die normaal als vrije-uitloopeieren worden vermarkt, mogen na een bepaalde periode nog slechts als scharreleieren worden verkocht.
De NCAE speelde een rol bij het toezicht op de correcte etikettering van eieren tijdens periodes van ophokplicht. De handelsnormen schrijven voor dat de houderijvorm op het ei en de verpakking correct moet worden vermeld. Bij wijziging van het huisvestingssysteem als gevolg van een ophokplicht moet dit binnen de wettelijke termijnen worden aangepast.
Samenwerking tussen instanties
De bestrijding van vogelgriep vereist een nauwe samenwerking tussen verschillende overheidsinstanties. Het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit is verantwoordelijk voor het beleid, de NVWA leidt de bestrijdingsoperatie en het COKZ zorgt voor de controle op de naleving van de hygieneverordeningen en handelsnormen in de getroffen gebieden.
Vaccinatie van pluimvee tegen vogelgriep is in de EU lange tijd niet toegestaan geweest, maar hierin komt geleidelijk verandering. Er wordt gewerkt aan de ontwikkeling en goedkeuring van vaccins die kunnen worden ingezet zonder de handel in pluimveeproducten te belemmeren. Dit zou op termijn een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan de bescherming van de sector.
Het belang van goede bioveiligheidsmaatregelen op bedrijfsniveau kan niet genoeg worden benadrukt. Pluimveehouders worden geadviseerd om strikte hygieneprotocollen te hanteren, bezoekersregelingen te implementeren en contact tussen gehouden pluimvee en wilde vogels zoveel mogelijk te beperken.